Ommen

Sallandse ridders verzamelen zich in Ommen

In de Narracio, die in 1232 werd geschreven door een bisschoppelijk kroniekschrijver, werd genoteerd dat vóór het voorjaar van 1227 bisschop Otto II van Utrecht alle ridders van Salland in het strategisch gelegen Ommen opstelde, om te verhinderen dat de Coevordenaren dat deel van het Sticht zouden binnenvallen. Ook moest dat leger er voor zorgen dat ze het niet zouden wagen om Groningen te gaan belegeren. Rudolf van Coevorden had slechts een handjevol krijgslieden, maar hij viel krachtig aan, versloeg en verdreef de Sallanders alsof het vrouwen waren en plunderde geheel Ommen. Rudolf verzamelde een leger met o.a. de Groninger handelsfamilies Gelkingen en de Friezen en belegerde Groningen.

Hollandse en Stichtse ridders via Vollenhove

De bisschop stelde daarop zelf een omvangrijk leger samen met ridders en schildknapen. Het verzamelpunt van de verschillende onderdelen van dit bisschoppelijk leger was ten zuiden van de burcht Vollenhove geweest  op de plek waar de Overijsselse Vecht in de Zuiderzee uitstroomt. Vandaar ging het leger via Dalfsen naar Ommen, waar ze een week voor de slag bij Ane bivak namen. Via de landwegen vanaf Deventer en Zwolle alsook via de Regge (vanuit Twente) en de Vecht konden hier allerlei facties van het bisschoppelijk leger elkaar treffen. Op 8 en 9 juli 1227 was bisschop Otto nog in Deventer. Minstens een deel van de Hollandse en Stichtse mannen zal via Vollenhove (bisschoppelijk kasteel) en het Zwarte Water zijn gereisd. Voor de deelnemers vanuit de Achterhoek en het Rijn-gebied zal ook de IJssel deel van de reisroute zijn geweest. De kastelen Eerde en het Laar waren allicht logiesplekken voor de elite.

Schenking van tienden aan proosdij van Deventer

Een kleine week voordat de Slag bij Ane plaatsvond werd op 22 juli 1227 op de verzamelplaats van de legers bij Ommen een oorkonde opgemaakt, waarbij o.a. zekere Roger de Cotene als getuige optrad. Bij deze oorkonde werden door bisschop Otto II van Lippe tienden bij Hasselt geschonken aan de proosdij van Deventer. Als proost fungeerde daar in die tijd een broer van Otto II, Diederik van Lippe. Ook deze was hierbij te  Ommen aanwezig, niet alleen om die tienden in ontvangst te nemen, maar ook om mee te gaan vechten tegen de Drenten. Wat hierbij opvalt, is dat bijna alle hierbij aanwezige getuigen afkomstig waren uit de omgeving van de stad Zwolle. Het ging hier, met uitzondering van Eylard van Bentheim, om Dirk van Buckhorst, Henric en Herman van Voorst, Engelbert van Gerner, Alfer van Isselmuden, Roger de Cotene, H. de Snavle en Johan de Hathem. Van hen zouden Buckhorst, Herman van Voorst en Johan van Hathem binnen vijf dagen hun leven op het slagveld bij Ane verliezen.

Hoger gelegen terrein aan de Regge

De plaats in Ommen waar de bisschop zijn troepen heeft laten samenkomen is vermoedelijk het wat hoger gelegen terrein aan de Regge, waar vroeger een mottekasteel heeft gestaan dat het oudste leengoed nabij Ommen zal zijn geweest. Ridders uit Friesland, de kop van Overijssel en West-Drenthe konden bij Varssen de Vecht oversteken, waar een voorde was. Ridders uit Zwolle en omgeving kwamen via Dalfsen en uit zuidelijker streken kon men via Deventer en Raalte rechtstreeks naar Ommen komen.

Vertrek van Ommen naar Ane

Bisschoppelijk kampement bij Ane

Vanuit Ommen werden de verzamelde troepen aan het eind van de maand richting Ane vertrokken. Vanaf Ommen had het leger na iedere etappe zijn tenten opgeslagen  en gebeurde dit aldus de Narracio voor de laatste keer bij Ane. De kroniek spreekt van ‘tenten ende paweljoenen … tot Anem’. Het verschil met de andere etappes is dat de logistiek moest omschakelen van gedeeltelijk vervoer over water naar geheel vervoer over land. Het kan zijn dat niet alle schepen ten tijde van de slag waren leeggehaald. In Ommen, Nijensteden en Gramsbergen zou de bisschop en zijn dienstmannen hebben kunnen verbleven bij een hof. In Gramsbergen zou dat de Oude Hof geweest kunnen zijn (bij Gramsbergen ligt een rond terrein met meerdere omgrachtingen). Ook bij Ane zijn aanwijzingen dat hier mogelijk een versterking heeft gelegen. Dicht bij de Vecht.

Beleg van Coevorden als beoogd doel

Door het noemen van belegeringsmaterieel is duidelijk wat het operationele doel van het bisschoppelijke leger was, namelijk het beleg en de inname van Coevorden. Er zullen veel karren en wagens zijn meegenomen omdat het laatste stuk, zo’n tien kilometer, over land ging via een landweg. Het operationele belang daarvan was groot, immers die weg was voor het aanvallende leger de route naar het aanvalsdoel. Uiteraard was het verdedigende leger erop gebrand om deze toegangsweg te versperren.

Desastreuze slag bij Ane op 28 juli 1227

Dat er tussen Anevelde en Coevorden in die tijd een weg lag blijkt uit 1232, waar de Narracio het heeft over een tocht ‘naar Ane, naar dat moeras en [de] weg naar Coevorden’. Volgens onderzoekers liep er slechts één beter begaanbare weg vanaf Ane, langs de Holthoner Esch richting Coevorden. Deze was als sinds de twaalfde eeuw in gebruik. Daarnaast kon Coevorden worden bereid via een slecht begaanbare landweg, die langs de hoogte de Meene en de Haandrik liep, langs de westkant van de Kleine Vecht. Er zijn aanwijzingen dat het eind juli stevig had geregend, waardoor het minder plausibel dat die weg werd gevolgd daar lager gelegen delen van de bodem onder water stonden. Deze buien hadden de venen en moerassen weer van vers water voorzien. Op 28 juli 1227 volgde de slag bij Ane, die voor de troepen van de bisschop desastreus afliep.

Diorama’s Slag bij Ane

In het Nationaal Tinnenfigurenmuseum in het oude stadhuis van Ommen zijn diorama’s ingericht over de diverse gebeurtenissen betreffende de slag bij Ane. Deze diorama’s werden uitgevoerd door Leipziger modelbouwers.

Stadsrechten en stadsmuur

Toestemming stadsrechten voor Ommen in 1248

In 1248 gaf de Utrechtse bisschop Otto III stadsrechten – en daarmee het recht van ommuring – aan Ommen. De oudste verdediging van Ommen was een houten omheining. Hiermee kon de bisschop niet alleen zijn tolhuis beter beschermen, maar kreeg hij ook de beschikking over een militair steunpunt in deze onrustige grensstreek. Ommen was nu een bolwerk van bisschoppelijke macht. De stad was dan ook een doelwit voor de opstandige heren Zweder van Rechteren en Roderik van Voorst en in 1330 vielen zij Ommen aan. Ze staken de stad in brand en lieten de ommuring afbreken. Door geldgebrek was Ommen voorlopig niet in staat om de omheining te herbouwen.